Orzech amerykański

Orzech Amerykański

Pochodzenie: Ameryka Północna

Nazewnictwo:

  • polskie: orzech czarny, orzech amerykański
  • angielskie: American walnut
  • francuskie: noyer noir d’Amerique, noyer noir, noyer d’Amerique
  • niemieckie: Americanischer Nessebaum, Schwarznuss, Schwarze Walnuss
  • nazwy stosowane w innych krajach: W USA- American black Walnut, eastern black walnut, black walut, burbank walut, ekstern walut, Wirginia walut, gunwood, w Czechach- oresak cerny, we Włoszech- noce nero, w Chorwacji- crni orach, morsi orah, w Hiszpani- nogal negro americano

Dostępność
26mm - KD - SE obrzynana - kl. FAS/F1F
28mm - KD - SE obrzynana - kl. FAS PRIME
52mm - KD - SE obrzynana - kl. FAS/F1F
52mm - KD - SE obrzynana - kl. FAS PRIME

Występowanie:

Ojczyzną orzecha czarnego jest Ameryka Północna. Obejmuje on wschodnią i środkową część kontynentu od południowej części Ontario po północno-wschodnią Florydę, a na zachodzie, sięga aż po Teksas. Drzewa te związane są głównie z terenami nizinnymi. Gatunek ten lubi głębokie, przepuszczalne gleby i zwykle zajmuje tereny wzdłuż rzek, gdzie rośnie w większych skupiskach. Na terenach bardziej suchych występuje pojedynczo jako domieszka innych gatunków. Jest to roślina światłolubna odporna na spadki temperatur nawet do -25°C. Do Europy orzech czarny został sprowadzony w XVII wieku.

Pokrój drzewa:

Orzech czarny w Ameryce Północnej dorasta do wysokości 30-35 m. Rosnąc w zwarciu drzewo wytwarza stosunkowo niewielką koronę, jednak w innych warunkach staje się ona rozbudowana i kopulasta. Pnie pokrywa szaroczarna kora z głębokimi bruzdami. Okazałe drzewa osiągają średnicę w pierśnicy ponad 1,5 m.

Typ struktury:

liściasta, rozpierzchłonaczyniowa- duże widoczne gołym okiem naczynia.

Biel:

Jest kremowo- biały do szarobrunatnego i dość wąski, zwykle wyraźnie odgraniczony od strefy twardzieli. 

Twardziel:

Ma barwę od jasno-brązowej po czekoladowobrązową z fioletowym odcieniem i często zawiera ciemniejsze smugi. Intensywność zabarwienia twardzieli jest uzależniona od warunków wzrostu drewna ( na południu jest większa, a ku północnej granicy zasięgu maleje). Parzenie drewna powoduje pociemnienie barwy.

Zapach:

Wysuszone drewno nie wydziela żadnego charakterystycznego zapachu.

Rysunek:

Wzbogacają duże naczynia. Na przekroju poprzecznym widoczne są w postaci jaśniejszych plamek, a na wzdłużnych w postaci drobnych bruzdek nieco ciemniejszych od otaczającej tkanki drzewnej. Drobne promienie drzewne, makroskopowo pojawiają się jedynie na przekroju promieniowym. Słabo zarysowane i nieco sfalowane przyrosty roczne najlepiej widać na przekroju poprzecznym. Omawiane drewno nie wykazuje budowy piętrowej. 

Typowe Wady:

Nierównomierna intensywność wybarwienia.

Właściwości fizyczne Orzecha Amerykańskiego:

Według sześciostopniowej skali, jest to drewno umiarkowanie ciężkie (klasa III). Średnia gęstość drewna w stanie powietrzno- suchym wynosi 640 kg/m³. według klasyfikacji Monina, omawiany gatunek należy do drewna średnio kurczliwego- skurcz objętościowy wynosi średnio ok. 12,7%. Anizotropia skurczu ma niską wartość-1,4.

Właściwości mechaniczne Orzecha Amerykańskiego:

Na ogół prostowłókniste drewno orzecha czarnego ma korzystne warunki wytrzymałościowe. Średnia wytrzymałość na ściskanie wzdłuż włókien – 53MPa, a wytrzymałość na zginanie statyczne- ponad 90 MPa. Średnia twardość badanego drewna oznaczona metodą Janki na przekroju poprzecznym wynosi 46 MPa, a moduł sprężystości oznaczony przy zginaniu statycznym zawiera się w przedziale od 11,0 do 13,5 GPa.

Trwałość:

Drewno twardzieli zalicza się do średnio trwałego wobec destrukcyjnego działania grzybów. Według normy ma klasę III. Jednocześnie jest to materiał trudny lub bardzo trudny w nasycaniu impregnatami. 

Suszenie:

Stosunkowo łatwe. 

Obróbka:

Drewno łatwe do obróbki ręcznej i maszynowej. Dzięki homogenicznej strukturze przyrostów rocznych oraz prostemu układowi włókien, podczas skrawania, wiercenia, frezowania oraz toczenia uzyskuje się dobra jakość powierzchni bez wyrwań.

Szlifowanie:

Drewno to dobrze się szlifuje i poleruje.

Łączenie:

Drewno orzecha czarnego daje mocne połączenia przy użyciu łączników metalowych (nie pęka przy wbijaniu gwoździ) i dobrze się klei. Przy użyciu klejów o odczynie zasadowym może dochodzić do powstawania trwałych plam(reakcja z garbnikami). Należy stosować kleje poliuretanowo- epoksydowe, poliuretanowe i hybrydowe.

Wykończenie:

Właściwie dobrze przygotowana powierzchnia dobrze przyjmuje środki malarsko- lakiernicze. Zwykle drewno to pokrywa się szczelnymi powłokami lakierniczymi.

Zastosowanie:

Od dawna znany i ceniony materiał parkieciarski, używany był w podłogach kasetonowych i intarsjowanych. Obecnie drewno orzecha dostępne jest na rynku głównie w postaci desek i deszczułek posadzkowych oraz elementów warstwowych. W tych ostatnich, drewno orzecha stanowi górną warstwę użytkową, determinująca estetykę i wygląd podłogi. Drewno to zalecane jest do pomieszczeń o małej lub średniej intensywności ruchu.
Inne zastosowania- drewno orzecha czarnego ze względu na łatwość obróbki i wysokie walory estetyczne zaliczane jest do cenionych gatunków. Jako szlachetny materiał znalazło zastosowanie w meblarstwie, stolarstwie oraz wyrobach artystycznych. Wykonuje się z niego stolarkę otworową i wykończenia ekskluzywnych wnętrz mieszkalnych oraz środków transportu (jachtów, samochodów, wagonów, samolotów). Jest to również materiał używany do produkcji galanterii drzewnej, w tym wyroków snycerskich oraz instrumentów muzycznych. Historycznie orzech czarny służył do masowego wyrobu śmigieł samolotowych, maszyn do szycia oraz kolb broni palnej. Nie bez powodu jedna z amerykańskich nazw omawianego drewna to „gunwood”.

Gatunki podobne:

Inne gatunki orzechów, przede wszystkim: orzech włoski z Europy,  orzech szary z Ameryki Północnej oraz orzech boliwijski z Ameryki Południowej, a także mansonia z Afryki. Mansonia wyróżnia się obecnością budowy piętrowej.

Uwagi:

Drewno o dużej zmienności i intensywności zabarwienia w zależności od siedliska (pochodzenia).

Ciekawostki:

W Polsce orzech czarny sadzony jest jako drzewo ozdobne w parkach i ogrodach botanicznych. Jeden z najstarszych i najokazalszych okazów rośnie na terenie Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Prawdopodobnie drzewo to wyrosło z posadzonego w 1822 roku orzecha podarowanego Julianowi Ursynowi Niemcewiczowi przez prezydenta USA Jerzego Waszyngtona. Orzech czarny w porównaniu do orzecha włoskiego ma o wiele twardsze skorupy nasion – nie każdy „dziadek” sobie z nim poradzi, jednak nie przekłada się to na właściwości drewna (oba gatunki pod względem właściwości są niemal identyczne).

  • Właściwości mechaniczne: daje się bardzo łatwo obrabiać. Wykazuje dobre własności przy wbijaniu gwoździ i wkręcaniu śrub, dobrze się klei. Bardzo dobrze przyjmuje bejce i farby, przez polerowanie można uzyskać wyjątkowo dobre wykończenie powierzchni.
  • Moduł sprężystości: 11,6 GPa
  • Skurcz objętościowy: 10,2%
  • Ciężar właściwy: 610 kg/m3 (12%)
  • Trwałość: gatunek odporny na destrukcyjne działanie grzybów
  • Szkodniki drewna suchego: odporny – ryzyko ograniczone do penetracji bieli
  • Zabezpieczenia: klasa 1-2 – przyjmuje środki ochronne